CYBERJAYA – Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM) menegaskan inisiatif Mobile Phone Data (MPD) bukan program untuk mengintip rakyat, sebaliknya kaedah statistik agregat untuk menghasilkan gambaran makro bagi tujuan perancangan dasar.
Timbalan Pengarah Urusan SKMM, Datuk Zurkarnain Mohd Yasin, berkata MPD diiktiraf sebagai sumber data raya utama oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu melalui Pasukan Petugas Khas Data Telefon Bimbit di bawah Jawatankuasa Pakar Data Raya dan Sains Data, sekali gus menepati amalan antarabangsa dalam statistik rasmi.
“Tujuan MPD ialah menghasilkan data statistik, bukan menjejak individu,” katanya sambil mengulangi bahawa set data yang dikongsikan adalah agregat dan dinyah identiti sepenuhnya sebelum dihantar kepada agensi berkaitan.
Beliau menambah, proses dinyah identiti bermula di peringkat pengendali rangkaian mudah alih, manakala data mentah dan maklumat peribadi tidak berpindah keluar daripada persekitaran telco.
Di peringkat teknikal, SKMM menjelaskan hanya sebilangan data asas diperlukan daripada pengendali rangkaian bagi memudahkan penjanaan statistik, manakala projek ini berada pada fasa perintis di bawah Jabatan Perangkaan Malaysia dengan sesi libat urus susulan akan diadakan.
Rujukan antarabangsa menunjukkan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu melalui pasukan khasnya membangunkan kaedah, piawaian dan panduan penggunaan MPD dalam statistik rasmi termasuk mobiliti, pelancongan, bencana dan pemetaan populasi dinamik.
Sebagai latar, kontroversi timbul selepas dakwaan bahawa kerajaan meminta syarikat telekomunikasi menyerahkan rekod penggunaan tertentu, namun SKMM menegaskan tiada maklumat yang boleh dikenal pasti individu terlibat dan data digunakan untuk statistik sektor ICT serta pelancongan.
Menyentuh dakwaan awam, SKMM menafikan kerajaan mengumpul sejarah lokasi tepat individu dengan menjelaskan data berasaskan lokasi menara pemancar dan bukan koordinat peranti, sekali gus tiada sistem penjejakan langsung terhadap pengguna.
Suruhanjaya itu juga menegaskan tiada nombor telefon, nama, ID peranti atau butiran langganan dihantar, tiada log kandungan komunikasi dikutip, dan MPD tidak merangkumi aktiviti internet atau alamat IP yang boleh mengesan identiti.
Bagi meredakan kebimbangan, SKMM menyatakan data dikendalikan mengikut undang-undang tempatan, piawaian global dan kawalan dalaman yang ketat, sementara kerajaan terbuka menambah baik mekanisme keselamatan dari semasa ke semasa.
Pakar keselamatan siber, Fong Choong Fook, berpendapat penjelasan teknikal perlu diperkukuh dengan ketelusan, audit bebas dan pengesahan awam terhadap kaedah dinyah identiti supaya keyakinan rakyat dapat dipulihkan.
“Perundingan awam, ketelusan dan pengawasan bebas mesti menjadi sebahagian proses, terutama apabila melibatkan data rakyat,” katanya, sambil menambah komunikasi yang jelas dan akauntabiliti teknikal merupakan kunci mengekalkan kepercayaan.
Fong menjelaskan proses dinyah identiti lazimnya melibatkan pemecahan maklumat dan kaedah teknikal lain untuk mengurangkan risiko kebolehkenalan semula, namun tanpa pendedahan kaedah, orang ramai tidak dapat menilai sama ada data benar-benar terlindung.
Beliau turut menegaskan keperluan audit pihak ketiga yang neutral, kerana gabungan pelbagai set data mampu menghasilkan maklumat yang lebih kuat dan ini memerlukan pagar keselamatan serta tadbir urus yang kukuh.
Di lapangan, perdebatan awam terus hangat apabila segelintir pihak menyifatkan MPD sebagai pengintipan besar-besaran, sementara pihak lain melihatnya sebagai peluang memperkasa perancangan berasaskan data yang lebih tepat dan pantas.
Seorang pemandu e-hailing di Kuala Lumpur, Amirul Zaki, berkata beliau menyokong pemetaan trafik dan liputan rangkaian yang lebih tepat selagi data benar-benar agregat serta tidak boleh dijejak semula kepada individu.
“Kalau data menara sahaja digunakan tanpa nama atau nombor, saya nampak manfaat untuk atasi kesesakan dan liputan lemah, tetapi kena ada audit supaya janji itu dipatuhi,” katanya.
Suri rumah di Johor Bahru, Nur Liyana, pula akui gusar kerana pengalaman kebocoran data sebelum ini membuatkan beliau sukar percaya tanpa jaminan undang-undang yang jelas.
“Kerajaan patut bentang laporan ketelusan berkala dan umumkan berapa lama data disimpan, siapa boleh akses serta bila ia dipadam,” ujarnya.
Pekerja hospital di Kota Kinabalu, Kelvin Yong, melihat manfaat kepada perancangan kesihatan awam dan pelancongan jika statistik mobiliti lebih terperinci dapat dihasilkan tanpa menyentuh butiran individu.
“Yang penting, semua pihak patuh undang-undang privasi dan ada pihak pemerhati bebas memeriksa proses dinyah identiti itu,” katanya.
Usahawan kecil di Alor Setar, Shahrul Nizam, berharap MPD membantu menjejak pola kunjungan pelancong untuk merancakkan ekonomi setempat, namun menuntut garis panduan yang mudah difahami pengguna biasa.
“Bila kaedah diterangkan dengan jelas, orang ramai pun kurang syak wasangka, dan kita semua boleh bergerak ke depan dengan yakin,” katanya.
Lebih luas, badan antarabangsa menonjolkan penggunaan MPD dalam statistik rasmi termasuk pelancongan, migrasi dan bencana, menandakan penggunaan data telefon bimbit yang dianonimkan bakal menjadi norma baharu statistik rasmi yang beretika apabila tadbir urus dipatuhi.
Selari dengan penjelasan berterusan, audit bebas dan libat urus awam yang bermakna, inisiatif berasaskan data raya ini berpotensi menyokong perkhidmatan yang lebih responsif tanpa mengorbankan hak privasi warganegara.
Ikuti Kami Di: